بر خلاصى و آسودگى خود بود . ابو الفتوح : يعنى : منافقان خائف و بىخواب از خوف بىقرار بودند و از بيخوابى شعور نداشتند . « غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ » 154 مجمع : يعنى مانند گمان مردمان دوران جاهليّت و قبل از اسلام يا مانند گمان مردمان كافر و بىدين ، اين منافقين چنين مىپنداشتند كه خدا پيغمبر ( ص ) را يارى نخواهد كرد . « هَلْ لَنا مِنَ الأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ » 154 طبرى : ابن جريج گفت : با عبد اللَّه بن ابىّ گفتند امروز بنى خزرج كشته شدند ، او گفت : « هَلْ لَنا مِنَ الأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ » مقصودش اين بود كه آيا براى ما هم پيروزى خواهد بود ؟ « إِنَّ الأَمْرَ كُلَّه لِلَّه » 154 كلمه ى كلّ با رفع و نصب هر دو قرائت شده است و در معنى تفاوت نمىكند . « لَوْ كانَ لَنا مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ » 154 طبرى : به اين جمله خداوند براى پيغمبر ( ص ) راز منافقين را آشكار كرد كه آنها مىگفتند : اگر اين جنگ به اختيار ما بود به آن اقدام نمىكرديم و كسى كشته نمىشد . و عبد اللَّه زبير گفته است : من در حال چرت بودم كه مىشنيدم : معتب بن قشير مىگفت : * ( ( لَوْ كانَ لَنا مِنَ الأَمْرِ ) * - تا آخر ) . مجمع : مقصود از كلمه ى : ( امر ) در هر دو جمله نصرت و غلبه ى بر دشمن است . « ما قُتِلْنا » 154 ابو الفتوح : منافقان به قضا و قدر ايمان نداشتند و گمان ميبردند نشانه ى درستى دين و مذهب آن است كه هرگز به آنها سستى راه نيابد و در عدد شان رخنه پيدا نشود . « لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ ) * - الخ » 154 مجمع : در معنى اين دو قول است : 1 - اگر شما در خانه ها بخوابيد مؤمنين كه بر آنها جهاد معيّن شده است به جنگ مىروند و مىكشند و كشته مىشوند ، تخلَّف شما از جنگ در وظيفه و عمل مؤمنين